Nui-lua

Vô thường chi phối

Đối trong nhà Phật thì thế gian gồm có khí thế gian và chúng sanh thế gianKhí thế gian chỉ cho thế giới bên ngoài, tức thuộc về thế giới vô tình; còn chúng sanh thế gian chỉ cho tất cả các loài chúng sanh (trong đó có cả con người), tức thuộc về thế giới hữu tình. Cả thế giới vô tình cho đến thế giới hữu tình đều là các pháp nhân duyên, mà tất cả đều do nhân duyên thì không có pháp nào là bền chắc, do nhân duyên tụ hợp thì rồi nó phải có lúc tan rã, có hợp thì phải có tan, đều không có thực thể tồn tại.

Vậy thân mình đây có bền chắc mãi không? Theo lời Phật dạy, thân này do bốn đại hòa hợp, gồm: đất, nước, gió và lửa. Trong thân mình, chất cứng thuộc về đất như: xương, thịt v.v…. Còn chất ướt thuộc về nước như: máu, mủ v.v…, chất nóng thuộc về lửa như hơi ấm, nhiệt độ trong thân, còn hơi thở hay không khí thì thuộc về gió, nó làm các cơ quan bên trong như tim, phổi hoạt động. Như vậy, thân do bốn chất đó hợp lại thành, mà thân đã do kết hợp thì tất nhiên nó phải có lúc tan rã. Thí dụ như chất nóng mà đi ra không hợp lại, thân này không có chất nóng, thì nằm cứng đơ. Cũng như chất gió, như là hơi thở mà đi ra không vào nữa thì thân này cũng phải ra nghĩa địa. Như vậy, thân này chỉ tạm hợp lại một thời gian, nếu các chất tách ra thì nó liền tan rã chứ gì!

Nói theo tướng tế, với khoa học bây giờ thì thân mình đây có phải nguyên vẹn một khối không? Nó là do từng tế bào hợp lại thôi. Thí dụ như ngón tay này, mình thì nói nó là một ngón tay nhưng nếu đem  máy quang tuyến soi thì hết còn thấy là ngón tay! Tuy mình thấy những ngón tay nguyên vẹn như vậy nhưng thật sự là nó có những khoảng hở bên trong, cho nên máy quang tuyến mới soi thấu được. Như vậy, ngón tay chỉ là sự kết hợp lại của những tế bào, mà đã có kết hợp tất nhiên phải có tan rã, thì điểm đến của nó ắt là hoại diệt!

Đó là về thân, còn về tâm thì sao? Cũng vậy, tâm này do các niệm tham, niệm sân, niệm si, buồn vui, giận ghét v.v… kết hợp rồi nương theo các duyên mà có. Mình thì thấy hình như là có một tâm nhưng sự thật nó là do nhân duyên kết hợp (tức các niệm buồn vui, giận ghét v.v… kết hợp theo duyên). Nếu bây giờ tách rời hết những cái duyên đó ra thì cái gì là tâm? Thành ra, tâm này cũng là cái tâm sanh diệt vô thường, vì lìa các duyên thì nó liền mất. Mình nói tâm mình suy nghĩ thế này, hiểu biết thế kia v.v… nhưng sự thật đó là do kết hợp theo các duyên. Suy nghĩ tức là suy nghĩ về cái gì đó, còn hiểu biết tức là cũng hiểu biết về cái gì đó. Bây giờ mỗi người hãy suy nghĩ cái gì không có đối tượng; thử suy nghĩ xem! Thì không suy nghĩ được. Như vậy, nếu không còn đối tượng nữa thì suy nghĩ của mình liền mất! Rõ ràng đó là cái tâm theo duyên, cho nên nó có sanh, có trụ, rồi có dị, có diệt. Khi tâm khởi lên thì nó gọi là sanh, rồi tồn tại một thoáng là trụ, kế nó biến đổi là dị và cuối cùng là diệt, tức cũng đều đi đến chỗ tan rã! Như vậy, thân tâm mình đang sống hiện tại đây đều là các pháp tan rã hết.

Cho đến các cảnh vật bên ngoài lẫn quả đất này v.v… thì cũng là các pháp tan rã. Trong kinh Phật có nói về thế giới, nó có bốn tướng: thành, trụ, hoại và không. Thế giới sau khi hình thành thì trụ một khoảng thời gian, rồi dần dần biến hoại cho đến khi diệt thành không. Nó luôn đi theo cái chiều đó, tức là cũng đi đến chỗ tan rã. Trên tướng thô, mình thấy các cảnh vật thế giới hình như bền chắc nhưng nhìn kỹ sẽ thấy rằng nó rồi cũng đi theo chiều đến chỗ tan rã. Như vậy, thân này sẽ đi đến chỗ tan rã, cái nhà này cũng đi đến chỗ tan rã. Trước đây thì chưa có nhà này, nhưng sau khi xây dựng lên thì nó thành, rồi nó trụ một thời gian khoảng một trăm năm, hai trăm năm chẳng hạn thì sẽ đi đến hư hoại, và tan rã rồi trở về không. Hoặc như cái xe quý vị đi đến đây, nó cũng thuộc thành trụ hoại không, cũng đi đến cái chỗ tan rã. Ngay cả đoàn thể này thì có chắc chắn tồn tại mãi không? Qua năm chục năm, một trăm năm, hai trăm năm v.v… cho đến cả vài nghìn năm, nó cũng đến lúc tan rã, bởi vì ngay chính trong bản thân mỗi người ở trong đoàn thể đó cũng tan rã. Trái đất mình đang ở đây cũng vậy, mình tưởng đâu trái đất bền chắc lắm, từ trước tới giờ nó còn nguyên mà! Nhưng sự thật thì nó cũng đi đến chỗ tan rã, đến lúc nào đó thì nó cũng phải nổ tung! Quý vị thấy, mỗi khi trời chuyển mưa, sấm nổ nghe đất rung rinh v.v… thì nó báo hiệu cho mình cái gì? Thường thì ít ai để ý, xem đó là chuyện tự nhiên, là bình thường nhưng thật sự là mỗi khi sấm nổ, đất rung rinh chuyển động thì đó là nó báo cho mình biết rằng: “Trái đất này không có bền chắc đâu!”. Và thỉnh thoảng nghe có động đất nơi này, nơi nọ là nó báo hiệu cho mình biết  rõ điều đó, nó báo hiệu trước: “Nó không có kiên cố, nó có thể sụp đổ, có thể tan rã!”. Mà sấm nổ nghe đất rung rinh thì đó là còn nhẹ, khi động đất thì nó còn rung rinh mạnh hơn nữa. Rõ ràng, đó là dấu hiệu để biết rằng nó không có bền chắc, nó sẽ đi đến chỗ tan rã. Trong kinh Bát Đại Nhân Giác, điều giác ngộ thứ nhất có nói:

Thế gian vô thường
Quốc độ nguy thúy,
Tứ đại khổ không
Ngũ ấm vô ngã.

Tức thế gian là vô thường, còn cõi nước này thì giòn bở không bền chắc. Bốn đại thì khổ không, tức trống rỗng mà thôi. Năm ấm thì vô ngã, tức không có gì là chủ thể. Vậy không có gì chắc thật cả. Cho thấy rằng, quả đất này mới nhìn qua thì tưởng đâu là nó cứng chắc mãi mãi nhưng sự thật thì nó giống như một quả trứng, chỉ một lớp vỏ cứng mỏng bao bên ngoài còn phía trong thì lỏng, trống. Cho nên, mình mới thấy lâu lâu nó xì ra chỗ này, nứt ra chỗ kia. Núi lửa phun nham thạch là nó xì ra ngoài đó! Như vậy, tức là có chỗ hở chứ đâu phải đặc cứng gì! Lẽ thật là như vậy. Trong bài kinh Lửa ở trên núi Tượng Đầu, Đức Phật giảng cho nhóm ba anh em Ca-diếp thờ thần lửa:

“Này các Tỳ-kheo! Tất cả đều bị thiêu đốt, cả thế gian đều bốc cháy. Này các Tỳ-kheo! Tất cả đều bị thiêu đốt là như thế nào?

Mắt nằm ở trong lửa, hình sắc nằm ở trong lửa. Cảm giác dù cho vui sướng hay đau khổ, hay là không vui sướng không đau khổ phát sanh do nhãn xúc cũng đều nằm trong lửa”.

Tức là con mắt của mình đây đang nằm trong lửa, hình sắc cũng đang nằm trong lửa, mà nhãn thức cũng đang nằm trong lửa. Vậy là cả ba thứ: căn, trần và thức đều nằm trong lửa tức là đều đang bốc cháy! Kế đến là các cảm thọ: hoặc khổ, hoặc vui hoặc là bình thường, chúng phát sanh do căn tiếp xúc với trần bên ngoài, thì cũng đang nằm trong lửa tức là cũng đang bốc cháy!

“Lửa ấy bắt nguồn từ đâu? Là từ những ngọn lửa tham áisân hậnsi mê, sanh, già, bệnh, chết, than khóc, đau khổâu sầu và tuyệt vọngNhư Lai tuyên bố như vậy”.

Như vậy, trong là căn, ngoài là trần mà giữa là thức, trong đó có phát sinh những cảm thọcảm xúc v.v… gì đi nữa thì đều là nằm trong lửa, đều đang bị bốc cháy! Tức là Đức Như Lai tuyên bố chúng đều là các pháp tan rã vô thường, không có pháp nào bền chắc! Đó là điều chắc chắn, tất cả thế gian đều như thế, kinh Pháp Hoa thì nói:

Tam giới vô an,
Du như hỏa trạch

Ba cõi không an
Giống như nhà lửa.                                             

Tức là khắp trong ba cõi mà chúng sanh sống đó, tất cả đều đang nằm ở trong nhà lửa, không có an ổn gì cho đến cái ngã mà mọi người đang chấp đây, thì nó cũng không thật bền chắc, không thật kiên cố như mọi người lầm tưởng! Bởi vì chúng ta còn sống trong mê nên mới thấy nó kiên cốcố gắng phá hủy nó hoài mà không hết. Nhưng sự thật thì nó cũng không bền chắc gì, có trí Bát-nhã quán chiếu thì nó tan rã liền! Trong Tâm Kinh Bát Nhã:

“Khi Bồ-tát Quán Tự Tại hành sâu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, Ngài soi thấy năm uẩn đều không …”.

Tức là với con mắt của Bồ-tát, con mắt Bát-nhã mà quán chiếu năm uẩn này, thấy rõ nó là tánh không thì nó liền tan rã. Quán chiếu được như vậy thì thấy rõ rằng tất cả thế gian này còn có cái gì để cho mình nương tựa? Thân này không nương tựa được, tâm này cũng không nương tựa được, cái ngã này cũng không nương tựa được, mà cả thế giới bên ngoài cũng không nương tựa được, vậy mình phải nương tựa vào đâu đây!? Quán sâu như vậy thì mới thấy được ý nghĩa sâu Phật đã dạy. Như vậy, tại sao mình không lo tu học theo chánh đạo, không lo tu học theo Phật pháp để tìm phao chuẩn bị cho giờ cuối? Cả thế gian này không có gì cho mình nương tựa, bây giờ lại không lo tìm phao để chuẩn bị, khi giờ phút cuối điểm đến thì mình sẽ ra sao?! Đó là lời cảnh tỉnh của các bậc Thánh Hiền cho thế gian, mình phải nhớ điều đó. Trong kinh Kim Cang có bài kệ:

Nhất thiết hữu vi pháp
Như mộng, huyễn, bào, ảnh.
Như lộ diệc như điện,
Ưng tác như thị quán.

Tức là tất cả pháp hữu vi đều như mộng, như huyễn, như bọt như bóng hoặc là như sương, như điện chớp mà thôi, phải nên quán như vậy. “Pháp hữu vi” là những pháp do tạo tác mà thành. Mà đã do tạo tác thì cũng đều là pháp tan rã, nên mới nói nó như mộng, như huyễn, như bọt bóng v.v… mà thôi, không có gì chắc chắn! Bản chất các pháp hữu vi của thế gian là như vậy, mà thấy rõ như vậy thì bây giờ mình ngồi yên chịu chết hay sao?!

Thượng tọa Thích Thông Phương

Nguồn: Vô thường chi phối